Uw bijdrage maakt het verschil!

Wij kunnen ons werk doen dankzij gulle donaties van fondsen en particulieren. Vindt u ons werk belangrijk voor de Nederlandse samenleving? Word dan ook donateur van de Stichting.

Meer informatie

Wat te doen wanneer de stervende een levenseinde-ervaring heeft

Sterven is een intensief proces dat kan worden ingeluid door bijzondere bewustzijnservaringen, zogenaamde levenseinde-ervaringen. Deze ervaringen zijn van een subtiele kwaliteit, zijn troostrijk en geruststellend en lijken de stervende voor te bereiden op de dood.

Voor wie niet bekend is met dergelijke ervaringen volgen hieronder 14 wetenswaardigheden en handreikingen om met levenseinde-ervaringen om te gaan.

  1. Tegen het eind van het leven wordt de scheidslijn tussen ‘binnen’ en ‘buiten’ dunner en kunnen zich ervaringen voordoen die we maar zelden in ons dagelijks bewustzijn meemaken. Wees open en ontvankelijk.
  2. Ervaringen die stervenden kunnen hebben zijn echt en het is niet aan ons om deze af te wijzen of er een oordeel over te hebben.
  3. Het is van belang dat we de werkelijkheid van de stervende onderkennen en accepteren. Laat hem weten dat u begaan bent met wat hem gebeurt en dat u graag luistert.
  4. Helpend is het te beseffen dat levenseinde-ervaringen kalmerend en troostrijk zijn, angst voor de dood doen verdwijnen en de stervende helpen om het leven los te laten.
  5. Vertel de stervende hoe fijn het voor hem is dat hij de aanwezigheid voelt van overleden dierbaren ook als u zijn ervaring niet kunt delen.
  6. Bent u vertrouwd met dergelijke ervaringen, vraag dan (door) naar wat uw naaste beleeft en doormaakt.
  7. Open u voor de mogelijkheid van het bestaan van andere niveaus van de realiteit die we niet met onze vijf zintuigen kunnen waarnemen.
  8. De impact van dementie op het stervensproces kan verwarrend en verontrustend zijn. Maar ook de stervende met dementie kan plotseling helder worden. Doe ervaringen niet op voorhand af als verwardheid en wees beschikbaar als uw naaste in alle helderheid een ultieme poging doet om afscheid te nemen voordat hij sterft.
  9. Als uw naaste geen levenseinde-ervaringen doormaakt, betekent dat niet dat er geen ‘goed’ sterfbed zou zijn.
  10. Veel ervaringen worden niet vermeld omdat de stervende bang is beschouwd te worden als verward en wellicht medicatie krijgt om deze te voorkomen. Neem de stervende serieus.
  11. Als naaste spreekt u wellicht niet over een dergelijke ervaring uit angst voor hoon of ongeloof. Weet dat deze ervaringen veel vaker voorkomen en dat ze van wezenlijke betekenis zijn voor de stervende.
  12. Wij weten niet wat iemand innerlijk doormaakt en wat stervenden beleven wanneer zij in een andere werkelijkheid lijken te zijn. Een liefdevolle, lichte aanraking of zachtjes praten tegen de stervende, is ondersteunend.
  13. Maak onderscheid tussen een ware levenseinde-ervaring en een hallucinatie als gevolg van bijvoorbeeld medicatie. De laatste wordt gekenmerkt als hinderlijk, niet specifiek angstaanjagend, maar zeker irritant (in het licht dansende duivels en draken, over het behang kruipende insecten of ondefinieerbare figuren in het tapijt die tot leven lijken te komen). Deze hallucinaties verdwijnen meestal door aanpassing van medicatie.
  14. Voel u gezegend als de stervende vertelt over een glimp van een andere wereld of het contact met overleden dierbaren. Als we deze ervaringen niet afwijzen kunnen we iets van het mysterie van het leven ervaren.

Voor een opsomming van voorkomende levenseinde-ervaringen, klik hier.

Meer weten over levenseinde-ervaringen lees dan In het licht van sterven, ervaringen op de grens van leven en dood, Ineke Koedam

Bestel nu DREMPEL magazine over leven met sterven bestel vandaag