BLOG Machteld Huber – #20
Tot slot: Boeken die kunnen inspireren…
In mijn 19e blog beloofde ik een laatste, 20e blog, over boeken over ouder worden, die mij inspireren. Maar het bleef stil … Reden was dat de grote belasting door mantelzorg voor familieleden zijn tol eiste en mij pittig onderuit haalde. In mijn vroegere werk was ik nogal wat gewend met ‘moeilijke’ mensen, die ik vaak zelfs leuk vond, maar als het familieleden zijn werkt dat toch anders. Ik heb uiteindelijk krachtige grenzen moeten aangeven en afstand nemen ten behoeve van mijn gezondheid en heel langzaam krabbelde ik weer op. Dat de beloofde blog er steeds maar niet kwam, zat mij echt dwars, want een toezegging is heilig. Maar nu gaat het gelukkig beter en schrijf ik ‘m graag. Het enige probleem is dat er steeds meer boeken zijn verschenen over ‘ouder worden’. De boomer-generatie is prominent aanwezig. Hier toch mijn kleine selectie.
Hoe pak ik het aan? Ik besluit de volgorde aan te houden, die ik ook volg in de lezingen die ik inmiddels houd over ‘De laatste 1000 dagen – of hoe word je goed oud?’.
Je Gezondheid
Ik begin altijd over hoe je zo gezond mogelijk oud kunt worden. Ik vertel daarbij altijd over de leefstijl in de Blue Zones, waar voeding, beweging, zingeving en relaties tezamen de basis vormen van de gezondheid van de langlevende mensen. Maar om te lezen past het boek ‘Een beetje leuk oud worden’ van Wies Verbeek hier ook goed bij. Het is een bonte verzameling van weetjes over je gezondheid en ouder worden, waar Wies vele jaren columns over schreef. Ik vind het wat obsessief bezig met ‘er vooral jong uit blijven zien’ (wist je bijvoorbeeld dat je met volle donkere wenkbrauwen jonger lijkt?), maar ik herken ook interessante feiten en zinvolle leefstijladviezen. Bijvoorbeeld over hoe je op verschillende manieren kunt bewegen, over voeding, maar ook over psychologische factoren, zaken waarvan het goed is er eens kennis van genomen te hebben. Bijvoorbeeld dat je loopsnelheid een relatie heeft met je te verwachten levensduur… Het is véél, wat aan de orde komt. Maak er een keuze uit, van wat bij jouw leven past en wees daar tevreden mee.
Graag voeg ik hier nog een heel ander boek aan toe: ‘Langer werken, langer gelukkig’ van Astrid van der Hulst. Een reeks interviews met vrouwen van 67+ over wat doorwerken voor hen betekent. En dat blijkt veel op te leveren: voor hun mentale gesteldheid, hun fysieke gezondheid, maar ook hun gevoel maatschappelijk relevant te zijn. Voor al deze vrouwen geldt: ze hebben plezier in het werk dat ze doen en dat hadden ze al vóórdat de ze pensioengerechtigde leeftijd bereikten. Ik had de eer één van de geïnterviewden te zijn. En waarom noem ik dit boek: omdat het zo aansluit bij de verhalen uit de Blue Zones.
Ontspullen
Ik schreef er al eerder over, maar noem het hier graag nog een keer: mijn generatie is van de ‘consumptiemaatschappij’ en heeft met al dat kopen de samenleving heel rijk gemaakt. Maar wees eerlijk: wij stikken in de spullen. En wij zijn medeverantwoordelijk voor het uitputten van onze planeet. Zouden wij niet een begin moeten maken met voorleven, aan onze volgende generaties, wat ‘circulair leven’ zou kunnen zijn? En wat mij betreft hoort daarbij dat we onze erfgenamen niet opzadelen met het opruimen van wat wij allemaal verzamelden in ons leven. Want behalve dat zoiets heel veel werk is – tenzij zij alles direct in een container gooien – is het heel confronterend en vaak – deels onaangenaam – emotioneel voor hen. Ik heb dat destijds bij het overlijden van mijn ouders meegemaakt en herken heel veel terug in het prachtige boek ‘Wat doen we met de spullen’ van Dick Wittenberg, die het opruimproces en de verdeling volgde van de volwassen kinderen in een Brabants gezin, toen hun moeder overleed.
En als dit motiveert om op te ruimen, volg dan de methode die de Japanse Marie Kondo beschrijft in haar boekje ‘Opgeruimd’, wat mij betreft een juweeltje. Zij gaat héél ver (en mij te ver) in haar adviezen over hoe je bijvoorbeeld kleding moet opvouwen, maar de essentie is voor mij haar methode om te kiezen tussen wat je wél bewaart en wat je wegdoet. Pak iets vast in beide handen en voel dan of het je wat doet, je blij maakt. Zij noemt dat ‘Does it spark joy?’, wat ik vertaal als ‘Maakt je hart een hupje?’. Als dat zo is, houd het dan. Zo niet, zoek er dan een andere bestemming voor: kleinkinderen, kinderen, vrienden, de Kringloop, de Kledingbank of anders. Iets weggeven waar je een ander blij mee maakt is zó leuk. En het schept zo’n ruimte. Je behoudt wat je dierbaar is en daarnaast ontstaat rust. Heerlijk.
Je praktische zaken regelen
Heel belangrijk om ook je praktische zaken bijtijds goed te regelen; daarvoor is ‘Regel het direct bij leven’ heel behulpzaam.
Wat doet ouder worden psychologisch met je?
Ouder worden is niet ‘meer van hetzelfde’ van hoe je je vroeger voelde, maar echt een nieuwe levensfase, met heel nieuwe belevenissen. Ik ben geboeid door twee heel verschillende boeken, die beide heel herkenbaar en onderhoudend zijn. De eerste is ‘Ouder worden, de kunst van het leven’ van Elke Heidenreich, dus uit het Duits vertaald. Zij is een bekende literair criticus, die – op haar 81e – met veel humor allerlei onderwerpen beschrijft die je onherroepelijk tegenkomt op deze leeftijd, maar haar eigen ervaringen dan afwisselt met gedachten of gedichten van bekende internationale schrijvers over zo’n onderwerp. Heel verfrissend. Het leest heel vlot en zet je aan het denken.
Heel anders is het boek ‘Ouder worden als ervaring, filosofie van het late leven’ van Suzanne Biewenga. Suzanne ging filosofie studeren na haar werkende leven met patiëntenorganisaties en in een hospice. En zij wilde zich tijdens haar studie, in gesprek met ouderen, bezighouden met vragen die heel actueel zijn bij het ouder worden, zoals ‘behoud van je autonomie bij toch toenemende kwetsbaarheid’, ‘de waarde van levenservaring in de huidige samenleving’ en ‘de vraag of zinvolle levensdoelen nog mogelijk zijn tegen het levenseinde?’. Zij plaatste een oproep in de lokale krant om drie ochtenden hierover te spreken met hopelijk twaalf mensen, maar kreeg een overweldigende reactie. De belangstelling bleek enorm en zo ontstond haar filosofiewerkplaats, waarin zij jarenlang intensief met groepen ouderen sprak, onder andere over de genoemde vragen, maar over nog veel meer en óók over gedachten die filosofen, hedendaagse én uit de oudheid, ontwikkelden over het ouder worden. De opbrengst van haar gesprekken was zo rijk, dat zij in 2025 promoveerde op haar werk; dit boek is een bewerking van haar proefschrift. Je leest het niet ‘even weg’, maar het verdient het om er echt voor te gaan zitten.
En dan komt het sterven ….
In mijn lezingen spreek ik ook altijd over het uiteindelijke sterven en ik merk dat mensen dat eigenlijk altijd prettig vinden. “Het haalt een taboe weg”, hoor ik vaak. Want voor veel mensen is het toch een beladen onderwerp. Graag noem ik twee mooie boeken over dit thema. Het eerste is ‘Het laatste hoofdstuk. Verhalen van een huisarts over leven, loslaten en doodgaan’ van Mirjam Willemsen. Het bijzondere van dit boek is dat Mirjam het schreef, terwijl zijzelf de diagnose van een niet meer te genezen longkanker had en toch doorwerkte als huisarts, zolang het kon. Zij beschrijft in haar boek ontroerende verhalen van haar patiënten die gaan sterven en daarbij komen allerlei situaties langs, zoals rustig en bij bewustzijn sterven, het bewust kiezen voor het uithouden van mogelijk komend lijden, het graag in slaap gebracht worden, euthanasie of kiezen voor bewust stoppen met eten en drinken… Hoe rijk, deze verhalen. Haar doel is het levenseinde dichterbij te brengen, ook bij haar collega’s, en adviseert hen daar ‘vroeg gesprekken over aan te gaan, zodat er vertrouwen ontstaat’. Een boek als een geschenk.
Het andere boek dat ik graag noem is ‘Licht op sterven. Inzichten en ervaringen vanuit een verruimd bewustzijn’ van Ineke Visser, oprichter en ‘voorvrouw’ van het Landelijk Expertisecentrum Sterven, die mij destijds vroeg deze blogs te schrijven. Ineke heeft langjarige ervaring in hospicewerk en deed vanuit haar Nederlandse situatie mee aan een onderzoek onder hospice-medewerkers door de Britse emeritus-hoogleraar neuropsychiatrie Peter Fenwick naar end-of-life-experiences, verschijnselen en ervaringen die de dood lijken aan te kondigen. Deze lijken veel op bijna-doodervaringen. De beschrijving van die ervaringen maakt dit boek voor mij heel waardevol. De ervaring van vrede en rust en de intense compassie, de liefde en het licht, dat mensen beschrijven, zijn het troostende antwoord op angst die mensen kunnen hebben voor de dood. Fenwick spreekt van ‘welcoming’: eerder overleden personen kunnen een stervende komen ‘verwelkomen en ophalen’ – een belevenis die ik bij het overlijden van mijn eigen vader ook meemaakte. Heel bijzonder om te lezen.
Tot slot mijn dierbaarste titels
Twee boeken wil ik nog noemen, die ik niet indeel bij mijn eerdere thema’s, maar die ik zó mooi van inhoud vind, dat ze het wat mij betreft verdienen genoemd te worden. De eerste is ‘Het goedgeleefde leven. De zes geheimen van een 103-jarige arts voor een gezond en gelukkig leven’ van Gladys McGarey. De titel zegt al waar de inhoud over gaat, namelijk over een heel rijke levenservaring. Zij beschrijft haar ‘geheimen’ of levenslessen aan de hand van allerlei persoonlijke ervaringen, deels als arts, maar ook uit haar persoonlijke leven, die heel beeldend zijn en daarom zeer begrijpelijk, zoals toen haar partner haar verliet. Een boek zó vol liefde voor het leven, dat ik het iedereen cadeau zou willen doen.
Tot slot een Engels boekje ‘Old Age, Journey into Simplicity’ van Helen Luke. Zij is Jungiaans therapeute en reflecteert op haar eigen proces van ouder worden, terwijl ze een paar ‘grote werken’ uit de wereldliteratuur bespreekt waarin de held ook ouder wordt. Zo komen de Odyssee, King Lear en The Tempest langs, helaas in behoorlijk moeilijk Engels, maar alles ademt het loslaten, wat pijnlijk kan zijn, maar ook bevrijdend en wat in dat ‘Journey into Simplicity’ samen te vatten is. Ik heb de hoop dat dit boekje ooit nog in een vertaalde versie ook hier beschikbaar komt. Zó prachtig.
Lieve lezers, hier wil ik het bij laten en hiermee neem ik afscheid van jullie. Ik wens jou en jullie alle goeds toe voor deze mooie laatste levensfase. En veel leesplezier in mooie boeken.
Note: Machteld Huber, oud huisarts en grondlegger van de Institute for Positive Health schreef in 20 blogs haar belevenissen tijdens haar ‘laatste 1000 dagen’ project. Lees al haar blogs.