Als geestelijk verzorger kom ik veel in aanraking met sterven en de dood, niet alleen aan het einde van het leven, maar ook in momenten van verlies en rouw midden in het leven zelf. Toch begon ik de opleiding Omgaan met Sterven met een zekere twijfel. Ik vroeg mij af of dit wel mijn plek was, of ik wel aan het sterfbed wilde staan en of ik in mijn eigen leven wel genoeg ruimte had voor dit thema. Juist die twijfel bleek achteraf een belangrijk beginpunt, een keerpunt misschien wel.
Een bredere betekenis
Gaandeweg ontdekte ik dat stervensbegeleiding voor mij ook een bredere betekenis kon hebben. Niet alleen als aanwezigheid bij het fysieke sterven aan het einde van het leven, maar ook als aanwezig durven blijven bij alles wat in een mensenleven moet worden losgelaten: een identiteit, een toekomstbeeld, een oude bescherming of een manier van bestaan die niet langer zo verder kan. Wat deze opleiding bijzonder en fijn maakt, is dat er ruimte is om je eigen weg te zoeken. Ik hoefde niet zomaar een bestaande rol aan te nemen, maar mocht onderzoeken waar mijn eigen kracht ligt. En mijn eigen interesse. Voor mij liggen die kracht en interesse in verbeelding, symboliek, taal en betekenisgeving.
Doodssymboliek
In het afsluitende werkstuk heb ik daarom onderzocht hoe doodssymboliek kan helpen om sterven niet alleen als einde te zien, maar ook als overgang, ontmanteling en mogelijke transformatie. Mooi is dat de opleiding daardoor niet alleen een leerweg was over de laatste levensfase en het sterven, maar ook een persoonlijke en professionele zoektocht. Mijn eigen inbreng lag vooral in het symbolisch verstaan van sterven: niet alleen als lichamelijk einde, maar ook als iets dat zich gedurende het leven steeds opnieuw kan voltrekken. Soms sterft er onderweg al iets in ons. Iets wat ooit nodig was, maar niet langer verder kan. Wanneer daar aandacht, eerbied en taal voor komt, kan er ruimte ontstaan voor heling en nieuwe levenslust.
Deze opleiding heeft mij geholpen om mijn eigen vorm van stervensbegeleiding te vinden. Niet door iemand anders te worden, maar door dichter bij mijzelf te komen. Voor wie deze opleiding overweegt, zou ik willen zeggen: je hoeft niet vooraf precies te weten hoe jouw weg eruitziet. Al wandelend ontdek je welke vorm bij jou past en waar jouw eigen kracht ligt in het omgaan met sterven, verlies en overgang. In de breedste zin van het woord.
Over de afbeelding: op deze afbeelding staat een raaf, die symbool staat voor het vroege stadium van het alchemistische proces van calcinatie of putrefactio, ook wel nigredo genoemd. Het doodshoofd verbindt dit beeld met het thema van de dood. De afbeelding is afkomstig uit Geheime Figuren der Rosenkreuzer, een manuscript uit Duitsland uit 1943. Het werk is in bezit van de Bibliotheca Philosophica Hermetica in Amsterdam (Embassy of the Free Mind).