Ze kon niet stil zitten, plukte aan zijn deken. Ze was zo moe en wilde heel graag een nacht doorslapen, zei haar dochter.
Maar ja, dat doe je niet zo maar als je liefste man op sterven ligt terwijl je samen twee weken ervoor nog gezellig over de markt liep.
Niet te bevatten. Hoe kon dat nou?!
Plots klachten die verergerden. Tumoren bleken uitgezaaid. Niks meer aan te doen.
Ze wist zich geen raad. Hoe moest dat nou zonder hem. Hoe doe je dat alleen, als je 49 jaar alles samen deed.
Ze wilde overal mee helpen en voor hem zorgen. Was boos. Verdrietig. Radeloos. Snapte het niet. En geschrokken toen hij een opleving had en uit zijn hoog-laag-bed was gestapt. Gevallen: bloedneus als gevolg, ondertussen gestolde korstjes geworden.
‘Geen gezicht. Dit kan echt niet. Dat moet toch anders.
Kijk nou hoe hij erbij ligt. Dat is toch onmenselijk?!’
Ik kwam waken. Zat naast zijn bed. Ik ‘hield de wacht’. Aanwezig zijn. Kijken. Luisteren. Horen. Neuriën. En ik zag wat anders: deze meneer lag er heerlijk rustig bij.
Op zijn zij. Regelmatig en diep ademend. Als een kindje. Ik werd er zelf gerustgesteld door. Ik keek door de kamer vol foto’s en herinneringen. Ik voelde het rijke leven van dit echtpaar.
Ik vroeg haar of ik mocht vertellen wat ik zag. Vond ze goed. Ik legde haar uit dat ik rust zag. En dat soms je eigen beeld kan vervormen door je eigen schrik. Niet kunnen bevatten en niet willen dat het plots zo anders is.
Ze werd stil. Moest huilen. Het besef kwam langzaam binnen. Besef gaat in laagjes. Het werd rustiger. De volgende ochtend vroeg overleed meneer rustig in zijn slaap. Alsof hij voelde dat het ‘mocht’ van haar, dat ze het aan kon.
Sterven doe je alleen. Maar je sterft in laagjes.
Dit betekent naast loslaten van het leven, ook loslaten van je liefsten. Inzicht hierover geeft rust en acceptatie voor jezelf, en kan degene die sterft, ook rust geven.
Hierover (en veel meer!) leer je in de Workshop Naasten Nabij in Amsterdam op vrijdag 8 mei.
Voor naasten, vrijwilligers én zorgverleners die meer kennis willen krijgen van het stervensproces en hoe zij daarmee om kunnen gaan.
Note: Ik geef deze workshop vanuit Afgerond Afscheid namens het Landelijk Expertisecentrum Sterven. Interesse? Meld je hier aan en maak gebruik van de 10% jubileumkorting omdat het expertisecentrum 10 jaar bestaat!